Dinsdag 4 augustus 2020 was een zwarte dag voor de inwoners van het Libanese Beiroet. Een enorme explosie in het havengebied waarbij zo’n 2.750 ton ammoniumnitraat tot ontploffing kwam kostte het leven van bijna 200 mensen en het gewondenaantal staat inmiddels op meer dan 6000. Hoe kon het zo misgaan? En hoe is de opslag van ammoniumnitraat in Nederland en België geregeld?

Ammoniumnitraat
NH4NO3, ofwel ammoniumnitraat, is een stof die vanwege het hoge stikstofgehalte (dat gunstig is voor de plantengroei) vaak in kunstmest gebruikt wordt. Het wordt ook gebruikt voor de productie van lachgas. Ammoniumnitraat is een zeer goed in water oplosbaar zout van salpeterzuur en ammoniak, wat bekend staat als ‘niet ontvlambaar’. Onder bepaalde omstandigheden kan het echter toch exploderen. Als het maar voldoende warm is, gaat de vaste stof door een aantal faseovergangen om vervolgens de ontleden in gasvormige producten. Stikstofdioxide is hier een voorbeeld van. Het risico op ontploffing wordt verhoogd als de stoffen opgeslagen zijn in een gesloten omgeving en als er vervuilende stoffen aanwezig zijn. Dit in combinatie met een beetje brandstof (bijvoorbeeld olie of organisch materiaal) zorgt voor ontvlamming.

Ammoniumnitraat werd in 1910 ontwikkeld en werd in de Eerste Wereldoorlog al veelvuldig gebruikt. De mijnbouw toonde als snel interesse in de stof, waarbij de combinatie ammoniumnitraat en benzine/kerosine ondertussen dynamiet als explosief grotendeels verdrongen heeft. Helaas hebben hiernaast terroristen ammoniumnitraat in combinatie met extreme hitte als explosief ontdekt. De lage prijs van kunstmest speelt hier zeker ook een rol. In 2011 gebruikte Anders Breivik in Oslo nog ammoniumnitraat in zijn bom die een massamoord op het Noorse eiland Utøya ten gevolg had.

Beiroet
In Beiroet ontstond de brand die tot de explosie leidde in een nabijgelegen vuurwerkopslag, wat zorgde voor de opwarming. De ramp was compleet toen het ammoniumnitraat dat al meerdere jaren onveilig lag opgeslagen, en dus een al wat poreuzere korrel had, hiermee in aanraking kwam. Op video’s van het incident is aanvankelijk witgrijze rook te zien. Hierna volgt de explosie en is roodbruine rook en een grote ‘paddenstoelwolk’ te zien. Volgens experts betekent dit dat de vrijgekomen gassen bestonden uit witte ammoniumnitraat-dampen, giftig lachgas en water.

Volgens seismologen is de schokgolf die veroorzaakt werd door de explosie te vergelijken met een aardbeving met een kracht van 3,5. De schokgolf was zelfs te horen in het 200 km verderop gelegen Cyprus. Op de kade waar het ammoniumnitraat opgeslagen lag ligt nu een krater met een doorsnee van 200 meter.

Lees verder in Chemische Logistiek magazine